Strona główna › Ból kręgosłupa › Ból kręgosłupa leki
Leczenie farmakologiczne
Ból kręgosłupa leki
W aptece przy bólu pleców pada zwykle jedno pytanie: co jest mocniejsze. Lekarze pytają o coś innego, o mechanizm bólu i o choroby towarzyszące, bo to od nich zależy, która grupa leków ma sens i która jest wykluczona. Ten tekst porządkuje dostępne opcje razem z ich kategoriami dostępności z rejestru URPL.
Nie podajemy dawkowania. Dobór leku i sposób przyjmowania ustala lekarz na podstawie wywiadu, chorób towarzyszących i pozostałych przyjmowanych preparatów.
Streszczenie
Najważniejsze w skrócie
Leki przy bólu kręgosłupa mają rolę pomocniczą: mają umożliwić ruch i sen, a nie zastąpić leczenia. Wytyczne NICE dotyczące bólu krzyża stawiają aktywność i ćwiczenia w centrum, a farmakologię traktują jako krótkotrwałe wsparcie.
- Pierwszy wybórPreparaty przeciwzapalne z grupy NLPZ w najniższej skutecznej dawce i przez krótki czas, z uwzględnieniem chorób żołądka, nerek i serca.
- Paracetamol osobnoSam paracetamol nie jest zalecany jako jedyne leczenie niespecyficznego bólu krzyża, choć bywa użyteczny u osób, które nie mogą przyjmować leków przeciwzapalnych.
- Napięcie mięśniTolperyzon, tyzanidyna i baklofen mają w polskim rejestrze kategorię Rp. Stosuje się je krótko i zwykle jako dodatek, a nie zamiast leczenia przeciwbólowego.
- Ból korzeniowyPrzy rwie kulszowej wytyczne odradzają rutynowe stosowanie leków przeciwpadaczkowych i opioidów. To zmiana wobec praktyki sprzed lat.
- Sygnał do przerwaniaBrak jakiejkolwiek poprawy po kilku dniach, konieczność brania leku codziennie ponad tydzień oraz dolegliwości żołądkowe oznaczają rozmowę z lekarzem zamiast kolejnego opakowania.
Mechanizm
Skąd bierze się ból pleców i co z tego wynika dla leków
Dobór leku zależy od tego, czy ból pochodzi z przeciążonych tkanek okołokręgosłupowych, z podrażnionego korzenia nerwowego, czy z układu nerwowego przetwarzającego bodźce w sposób zmieniony po miesiącach dolegliwości. Te trzy mechanizmy reagują na różne grupy preparatów.
Najczęstszy jest ból niespecyficzny. Mięśnie przykręgosłupowe reagują skurczem obronnym, stawy międzywyrostkowe i więzadła są przeciążone, a całość nasila się przy skłonie i przy dłuższym staniu. Tu sensownie działa leczenie przeciwzapalne, bo obniża wrażliwość podrażnionych tkanek na tyle, żeby dało się wrócić do ruchu. Sam ruch pozostaje leczeniem właściwym.
Ból korzeniowy zachowuje się inaczej. Uciśnięty korzeń wysyła sygnał wzdłuż konkretnej linii na nodze, często poniżej kolana, z mrowieniem i uczuciem prądu. Klasyczne leki przeciwzapalne robią przy nim mniej, niż pacjenci się spodziewają, a leki przeciwpadaczkowe, przez lata przepisywane w tym wskazaniu, nie potwierdziły skuteczności w badaniach nad rwą. Szerzej opisujemy ten scenariusz w tekście o leczeniu rwy kulszowej.
Trzeci wariant to ból utrzymujący się miesiącami. Układ nerwowy zaczyna wtedy wzmacniać sygnał niezależnie od stanu tkanek, a kolejne leki doraźne przestają cokolwiek zmieniać. Leczenie przenosi się wtedy na stopniowany wysiłek, sen, pracę z fizjoterapeutą, czasem na preparaty modulujące przewodzenie bólu, które wszystkie wymagają recepty. Mechanizm neuropatyczny rozwijamy w opracowaniu o leczeniu bólu neuropatycznego.
Osobno trzeba wymienić ból z odcinka szyjnego, który promieniuje do potylicy i barku i bywa mylony z migreną. Postępowanie jest podobne jak przy odcinku lędźwiowym, ale objawy towarzyszące wyglądają inaczej; zebraliśmy je przy bólu karku i sztywności szyi.
Bezpieczeństwo
Objawy alarmowe: kiedy pilnie do lekarza
Żaden lek przeciwbólowy nie jest odpowiedzią na poniższe objawy. Wskazują one na przyczyny wymagające pilnej diagnostyki, a przyjęcie tabletki tylko zamazuje obraz i opóźnia właściwe leczenie.
Ze strony kręgosłupa
- Zatrzymanie moczu, nietrzymanie moczu lub stolca, drętwienie okolicy krocza i wewnętrznej strony ud.
- Narastające osłabienie nogi, opadanie stopy, potykanie się o własną stopę.
- Ból po upadku, wypadku albo po podniesieniu ciężaru u osoby z osteoporozą.
- Gorączka i dreszcze razem z bólem pleców, zwłaszcza po zabiegach na kręgosłupie.
- Ból nocny nieustępujący w spoczynku, chudnięcie, choroba nowotworowa w wywiadzie.
Ze strony leczenia
- Czarny, smolisty stolec albo wymioty treścią przypominającą fusy od kawy.
- Silny ból w nadbrzuszu i zgaga, które pojawiły się po rozpoczęciu leczenia przeciwzapalnego.
- Obrzęki nóg, wyraźny spadek ilości oddawanego moczu, nagły wzrost ciśnienia.
- Duszność, świszczący oddech albo pokrzywka po przyjęciu leku przeciwbólowego.
- Wysypka z pęcherzami i spełzaniem naskórka, zmiany na błonach śluzowych.
W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112. Podejrzenie zespołu ogona końskiego wymaga oceny szpitalnej w trybie pilnym.
Postępowanie
Co możesz zrobić samodzielnie
Przy świeżym bólu bez czerwonych flag największą różnicę robi utrzymanie codziennej aktywności i unikanie długiego leżenia. Leczenie doraźne ma to umożliwić, a nie zastąpić.
Zacznij od skrócenia czasu spędzanego w jednej pozycji. Zamiast jednego długiego spaceru lepiej działa kilka krótszych przerw w ciągu dnia. Praca przy biurku wymaga wstawania co kilkadziesiąt minut, bo statyczne obciążenie odcinka lędźwiowego męczy mięśnie szybciej niż umiarkowany ruch. Ciepło rozluźnia napięte mięśnie i większość osób znosi je lepiej niż zimno, choć w pierwszej dobie po przeciążeniu bywa odwrotnie.
Preparaty przeciwzapalne w postaci żelu na skórę pozwalają ograniczyć leczenie doustne, co ma znaczenie przy problemach żołądkowych. Sen zasługuje na osobną uwagę: niewyspanie obniża próg bólu, więc noc przerywana bólem napędza kolejny gorszy dzień. Jeżeli ból nie pozwala się położyć ani przespać dwóch nocy z rzędu, to sygnał do rozmowy z lekarzem, a nie do zwiększania dawek na własną rękę.
Sprawdź też, co już przyjmujesz. Wiele preparatów złożonych sprzedawanych na przeziębienie zawiera ten sam składnik przeciwbólowy, przez co łatwo nieświadomie go zdublować. Alkohol razem z lekami przeciwzapalnymi zwiększa ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Praktyczne limity leczenia doraźnego rozpisaliśmy w tekście o tym, ile można brać ibuprofenu bezpiecznie.
Konsultacja lekarska
Wypełnij formularz medyczny w 3 minuty
Formularz zbiera dokładnie te informacje, których lekarz potrzebuje do decyzji: charakter bólu, czas trwania, dotychczasowe leczenie, choroby przewlekłe i pozostałe przyjmowane preparaty.
- Opisujesz dolegliwość własnymi słowami, bez potrzeby znajomości nazw medycznych.
- Wpisujesz choroby przewlekłe i uczulenia, które zawężają wybór leku.
- Wymieniasz wszystkie preparaty, także kupowane bez recepty i suplementy.
- Lekarz sprawdza historię recept w Internetowym Koncie Pacjenta.
- Przy pozytywnej decyzji kod e-recepty przychodzi e-mailem i trafia do IKP.
Płacisz za pracę lekarza. Przy odmowie z przyczyn medycznych zwracamy opłatę. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a nie zostanie ona dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie podlega zwrotowi.
Dostępność
Kiedy potrzebna jest recepta
Recepta jest konieczna wtedy, gdy leczenie wychodzi poza preparaty z kategorią OTC: przy lekach rozluźniających mięśnie, przy doustnych postaciach diklofenaku, przy naproksenie w mocach od 250 mg, przy koksybach oraz przy preparatach z tramadolem.
Granica między półką apteczną a receptą bywa nieoczywista, bo ten sam składnik występuje w obu kategoriach. Ibuprofen w mocach 200 mg i 400 mg to w rejestrze URPL kategoria OTC, natomiast opakowania 600 mg bywają wydawane z przepisu lekarza, a moc 800 mg jest wyłącznie na receptę. Naproksen 220 mg kupisz bez recepty, ale postacie 250 mg, 500 mg i 550 mg mają kategorię Rp. Diklofenak w żelu, aerozolu i plastrze leczniczym to OTC, natomiast tabletki dojelitowe i o przedłużonym uwalnianiu wymagają recepty. Żel z ketoprofenem, choć działa miejscowo, w polskim rejestrze także jest wydawany z przepisu lekarza.
Osobną grupę tworzą leki obniżające napięcie mięśni. Tolperyzon, tyzanidyna i baklofen mają wyłącznie kategorię Rp i lekarz sięga po nie wtedy, gdy skurcz mięśni wyraźnie ogranicza ruch. Powodują senność i mogą obniżać ciśnienie, więc mają znaczenie dla kierowców i osób pracujących na wysokości.
Przy bólu utrzymującym się miesiącami wchodzą preparaty działające na przewodzenie bólu: pregabalina, gabapentyna, duloksetyna i amitryptylina. Wszystkie mają w polskim rejestrze kategorię Rp, wymagają stopniowego wprowadzania i regularnej oceny efektu. Przy nasilonym bólu korzeniowym lekarz rozważa krótkie leczenie preparatem opioidowym, jednak przy przewlekłym bólu pleców wytyczne odradzają takie postępowanie ze względu na rozwój tolerancji i ryzyko uzależnienia.
Diagnostyka
Jak wygląda diagnostyka
Podstawą jest wywiad i badanie neurologiczne, a nie obrazowanie. Zalecenia NICE odradzają rutynowe RTG i rezonans przy niespecyficznym bólu krzyża, bo wynik nie zmienia leczenia, a przypadkowe znaleziska zwiększają lęk i liczbę zbędnych zabiegów.
Lekarz najpierw wyklucza przyczyny wymagające pilnego działania: złamanie, infekcję, zmianę nowotworową i zespół ogona końskiego. Pyta o czas trwania, o to, co nasila ból, o gorączkę, chudnięcie, przebyte nowotwory, leczenie sterydami i o funkcjonowanie pęcherza. Bada siłę mięśni, czucie i odruchy, sprawdza objawy napięciowe wskazujące na podrażnienie korzenia.
Badania obrazowe wchodzą w grę przy podejrzeniu konkretnej przyczyny oraz wtedy, gdy rozważane jest leczenie zabiegowe. Badania krwi zleca się przy podejrzeniu zapalenia albo choroby układowej, na przykład przy bólu zapalnym u młodej osoby z poranną sztywnością trwającą godzinami. Ten obraz odbiega od typowego przeciążenia i prowadzi w stronę reumatologii.
W czasie konsultacji online rolę badania przejmuje szczegółowy wywiad. Dlatego opis powinien zawierać dokładne umiejscowienie bólu, kierunek promieniowania, obecność mrowienia albo osłabienia oraz reakcję na dotychczasowe leczenie. Im konkretniej opiszesz przebieg, tym pewniejsza decyzja lekarza.
Opcje
Leczenie: dostępne opcje
Poniższe zestawienie pokazuje grupy leków używanych przy bólu kręgosłupa razem z kategorią dostępności z Rejestru Produktów Leczniczych. Nie podajemy dawek, bo ich dobór należy do lekarza.
| Grupa | Przykładowe substancje | Kategoria | Rola w bólu pleców |
|---|---|---|---|
| NLPZ doustne, niższe moce | ibuprofen 200 mg i 400 mg, naproksen 220 mg | OTC | Krótkie leczenie doraźne, gdy ból utrudnia ruch i sen |
| NLPZ doustne, wyższe moce i postacie modyfikowane | diklofenak, naproksen od 250 mg, ketoprofen, ibuprofen 800 mg | Rp | Nasilony ból, gdy leczenie bez recepty nie wystarcza |
| NLPZ na skórę | diklofenak w żelu, aerozolu i plastrze | OTC | Ból zlokalizowany, alternatywa przy ryzyku żołądkowym |
| NLPZ na skórę wymagające recepty | ketoprofen w żelu | Rp | Ta sama rola co wyżej, inna kategoria dostępności |
| Paracetamol | paracetamol | OTC | Opcja przy przeciwwskazaniach do NLPZ, słabszy przy bólu krzyża |
| Leki obniżające napięcie mięśni | tolperyzon, tyzanidyna, baklofen | Rp | Krótko, gdy dominuje skurcz mięśni przykręgosłupowych |
| Leki modulujące przewodzenie bólu | pregabalina, gabapentyna, duloksetyna, amitryptylina | Rp | Ból o cechach neuropatycznych, po ocenie specjalisty |
| Opioidy | tramadol, także w połączeniu z paracetamolem | Rp | Wyjątkowo i krótko, odradzane w bólu przewlekłym |
| Leczenie niefarmakologiczne | ćwiczenia, fizjoterapia, edukacja, aktywność zawodowa | - | Podstawa postępowania na każdym etapie |
Wybór między tymi opcjami nie jest kwestią mocy preparatu. Lekarz patrzy na wiek, ciśnienie, funkcję nerek, przebyte krwawienia z przewodu pokarmowego i pozostałe leki. U jednej osoby najlepszym rozwiązaniem będzie żel plus fizjoterapia, u innej krótkie leczenie doustne z osłoną żołądka. Różnice między dwiema najczęściej porównywanymi opcjami rozpisaliśmy w tekście NLPZ a paracetamol.
Praktyka
Czego unikać: najczęstsze błędy
Większość problemów bierze się nie z braku leku, tylko ze sposobu jego używania: zbyt długo, w zbyt wielu preparatach naraz albo zamiast ruchu, który jest właściwym leczeniem.
- Łóżko na kilka dniDługie leżenie osłabia mięśnie i wydłuża powrót do sprawności. Zalecenia mówią o utrzymaniu aktywności w granicach tolerancji bólu.
- Dwa leki z tej samej grupyŁączenie różnych preparatów przeciwzapalnych zwiększa ryzyko powikłań żołądkowych i nerkowych, nie zwiększając skuteczności.
- Ukryte powtórzenia składnikaPreparaty złożone na przeziębienie zawierają często ten sam składnik przeciwbólowy, przez co dobowa suma rośnie niezauważona.
- Leczenie w nieskończonośćLeki doraźne mają wspierać powrót do ruchu przez ograniczony czas. Codzienne stosowanie przez tygodnie wymaga oceny lekarskiej.
- Rezonans na starcieBadanie zrobione bez wskazań pokazuje zmiany obecne również u osób bez dolegliwości i prowadzi do niepotrzebnych interwencji.
- Pominięcie chorób towarzyszącychNadciśnienie, choroba wrzodowa, choroba nerek i leczenie przeciwkrzepliwe zmieniają dobór leku. Ich przemilczenie w wywiadzie jest realnie niebezpieczne.
Opisz dolegliwość i odbierz decyzję lekarza
Konsultacja online sprawdza się przy zaostrzeniu znanego problemu z kręgosłupem i przy kontynuacji leczenia ustalonego wcześniej. Lekarz ocenia wywiad, weryfikuje przeciwwskazania i decyduje o e-recepcie albo kieruje na badanie bezpośrednie, gdy objawy tego wymagają.
Rozpocznij konsultację za 59,00 zł Płatność online: BLIK, karta, Link. Opcja ekspresowa za dopłatą 29 zł.Pytania pacjentów
Najczęstsze pytania
Co można kupić na ból kręgosłupa bez recepty?
Bez recepty dostępne są paracetamol, ibuprofen w mocach 200 mg i 400 mg, naproksen 220 mg oraz preparaty na skórę z diklofenakiem w postaci żelu, aerozolu i plastra leczniczego. Wszystkie mają w Rejestrze Produktów Leczniczych kategorię OTC. Wyższe moce tego samego ibuprofenu wyglądają inaczej: część opakowań 600 mg jest wydawana z przepisu lekarza, a moc 800 mg występuje wyłącznie jako Rp. Żele z ketoprofenem, choć stosowane miejscowo, w polskim rejestrze także wymagają recepty.
Czy leki rozluźniające mięśnie są na receptę?
Tak. Tolperyzon, tyzanidyna i baklofen w postaciach doustnych mają w polskim rejestrze wyłącznie kategorię Rp, więc bez konsultacji lekarskiej ich nie kupisz. Lekarz sięga po nie wtedy, gdy dominującym problemem jest wzmożone napięcie mięśni przykręgosłupowych, zwykle na krótko i jako dodatek do leczenia przeciwbólowego. Preparaty z tej grupy powodują senność i spadki ciśnienia, dlatego mają znaczenie przy prowadzeniu auta i przy pracy wymagającej uwagi.
Jak długo można brać leki przeciwbólowe na plecy?
Zalecenia NICE mówią o najniższej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy czas, bez podawania jednej uniwersalnej liczby dni. Praktyczna zasada wygląda tak: jeżeli po kilku dniach leczenia doraźnego nie ma żadnej poprawy albo lek trzeba brać codziennie przez ponad tydzień, sprawa wymaga oceny lekarskiej zamiast kolejnego opakowania. Przy chorobach żołądka, nerek, serca i przy leczeniu przeciwkrzepliwym granica jest jeszcze niższa, a decyzję o czasie leczenia podejmuje lekarz.
Czy zastrzyk działa lepiej niż tabletka?
Postać wstrzykiwana nie daje przewagi w sile działania, jeżeli chodzi o ten sam lek przeciwzapalny, a wiąże się z ryzykiem miejscowych powikłań. Ma sens wtedy, gdy pacjent wymiotuje albo nie może przyjmować leków doustnie. Osobną sprawą są zabiegi wykonywane pod kontrolą obrazowania przy uporczywym bólu korzeniowym, o których decyduje specjalista po diagnostyce, a nie pacjent w aptece.
Co zamiast tabletek, gdy mam wrzody albo chory żołądek?
Przy chorobie wrzodowej w wywiadzie pierwszym wyborem bywają preparaty przeciwzapalne stosowane na skórę oraz paracetamol, a doustne leki z grupy NLPZ wymagają decyzji lekarza i często osłony w postaci inhibitora pompy protonowej. Ryzyko rośnie u osób po 65. roku życia, przy jednoczesnym przyjmowaniu leków przeciwkrzepliwych, glikokortykosteroidów i niektórych leków przeciwdepresyjnych. Objawy takie jak czarny stolec, wymioty treścią przypominającą fusy i silny ból w nadbrzuszu oznaczają natychmiastowe odstawienie leku i pilny kontakt z lekarzem.
Czy receptę na leki przy bólu kręgosłupa da się dostać przez internet?
Tak, przy typowym zaostrzeniu znanego problemu i po ocenie wywiadu przez lekarza. Konsultacja online kosztuje 59,00 zł i obejmuje pracę lekarza, który sprawdza historię leczenia w Internetowym Koncie Pacjenta, weryfikuje przeciwwskazania oraz interakcje. Recepta nie jest gwarantowana: przy objawach neurologicznych, po urazie i przy pierwszym epizodzie z czerwonymi flagami lekarz kieruje na badanie bezpośrednie. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy.
Czytaj dalej
Powiązane tematy
Przejrzystość
Autor, recenzja medyczna i źródła
- NICE NG59: Low back pain and sciatica in over 16s, assessment and management
- NICE NG193: Chronic pain in over 16s, assessment and management of chronic primary pain
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, moce i postacie preparatów
- Charakterystyki Produktów Leczniczych preparatów z ibuprofenem, naproksenem, diklofenakiem, ketoprofenem, tolperyzonem, tyzanidyną i tramadolem
- Europejska Agencja Leków: komunikaty bezpieczeństwa dotyczące niesteroidowych leków przeciwzapalnych
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie podajemy dawkowania, ponieważ ustala je lekarz indywidualnie. Kategorie dostępności pochodzą z rejestru URPL i mogą różnić się między opakowaniami tego samego preparatu. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.