Porównanie leków przeciwbólowych
NLPZ a paracetamol - co wybrać
Wybór zależy od tego, czy w bólu jest zapalenie, i od tego, co masz w karcie zdrowia. Leki przeciwzapalne wygrywają przy urazie, obrzęku i zapaleniu stawu, ale mają listę przeciwwskazań ze strony żołądka, nerek i serca. Paracetamol nie działa przeciwzapalnie, za to niemal nie drażni przewodu pokarmowego i rzadziej wchodzi w interakcje, więc przy chorobach współistniejących to bezpieczniejszy punkt startu.
Streszczenie
Najważniejsze w skrócie
Pięć zdań, które wystarczą, żeby podjąć rozsądną decyzję przy półce w aptece.
- Różnica podstawowaLeki z grupy NLPZ hamują zapalenie, paracetamol nie. Przy obrzęku, urazie i zapaleniu stawu ta różnica przekłada się na skuteczność.
- Bezpieczeństwo żołądkaParacetamol nie osłabia ochrony błony śluzowej. Leki przeciwzapalne zwiększają ryzyko wrzodu i krwawienia, niezależnie od postaci preparatu.
- Słaby punkt paracetamoluWątroba. Ryzyko rośnie przy przekroczeniu dawki z ulotki, przy przewlekłym spożywaniu alkoholu i przy przypadkowym łączeniu kilku preparatów zawierających tę samą substancję.
- Dostępność zależy od mocyW rejestrze URPL ibuprofen 200 i 400 mg to w większości kategoria OTC, 800 mg wyłącznie Rp, a naproksen 220 mg bywa bez recepty, gdy 250 i 500 mg wymagają już recepty.
- Czas trwania bóluPreparaty bez recepty służą do doraźnego stosowania. Ból utrzymujący się mimo kilku dni leczenia to sygnał do ustalenia przyczyny, nie do zmiany na mocniejszą tabletkę.
Zestawienie
Tabela porównawcza
Poniżej oba rozwiązania zestawione według cech, które realnie zmieniają decyzję: mechanizmu, wpływu na zapalenie, głównych zagrożeń i dostępności w polskim rejestrze leków.
| Cecha | Paracetamol | Leki z grupy NLPZ |
|---|---|---|
| Mechanizm | Działa głównie ośrodkowo, w obrębie układu nerwowego | Hamują cyklooksygenazę i wytwarzanie prostaglandyn w tkankach |
| Działanie przeciwzapalne | Praktycznie brak | Tak, to ich główna przewaga |
| Gorączka | Tak | Tak |
| Ryzyko dla żołądka | Znikome | Podwyższone, aż do wrzodu i krwawienia |
| Wpływ na nerki | Neutralny w typowym stosowaniu | Może pogarszać czynność nerek, zwłaszcza przy odwodnieniu |
| Ciśnienie i serce | Bez istotnego wpływu | Mogą podnosić ciśnienie i obciążać układ krążenia |
| Główne zagrożenie | Uszkodzenie wątroby przy przedawkowaniu | Powikłania żołądkowe, nerkowe i sercowo-naczyniowe |
| Leki przeciwkrzepliwe | Zwykle możliwy pod kontrolą lekarza | Znacząco zwiększają ryzyko krwawienia |
| Astma z nietolerancją leków przeciwbólowych | Zazwyczaj dobrze tolerowany | Mogą wywołać skurcz oskrzeli |
| Postacie miejscowe | Brak | Żele i plastry, na przykład z diklofenakiem, kategoria OTC |
| Dostępność w rejestrze URPL | Tabletki 500 mg to kategoria OTC, część opakowań 1000 mg również | Zależy od mocy: ibuprofen 200 i 400 mg zwykle OTC, 800 mg wyłącznie Rp |
Tabela nie zastępuje rozmowy z lekarzem ani ulotki dołączonej do opakowania. Kategoria dostępności bywa różna dla poszczególnych opakowań tego samego preparatu, dlatego ten sam lek w mniejszym pudełku bywa bez recepty, a w większym już nie.
Opcja pierwsza
Paracetamol: na czym polega i dla kogo
Paracetamol zbija ból i gorączkę, ale nie wygasza zapalenia, więc nie zmniejszy obrzęku ani zaczerwienienia. Jego atutem jest bezpieczeństwo w grupach, w których leki przeciwzapalne są problemem: przy chorobie wrzodowej, przy leczeniu przeciwkrzepliwym, w astmie z nietolerancją tej grupy leków i u osób z chorobami nerek.
W polskim Rejestrze Produktów Leczniczych paracetamol występuje w wielu postaciach: tabletki 500 mg z kategorią OTC, tabletki 1000 mg zarówno w opakowaniach bez recepty, jak i na receptę, czopki od 50 do 500 mg, zawiesiny doustne dla dzieci oraz roztwory do infuzji z kategorią Rp. Osobną grupę tworzą preparaty złożone, w tym połączenie z tramadolem w tabletkach 37,5 mg i 325 mg, które jest lekiem wydawanym wyłącznie na receptę.
Największym ryzykiem jest wątroba i najczęściej wynika ono z przypadku, a nie z lekkomyślności. Paracetamol siedzi w dziesiątkach preparatów na przeziębienie, w saszetkach rozpuszczalnych i w tabletkach z kofeiną, więc łatwo przyjąć go z dwóch źródeł naraz. Sprawdzenie składu każdego preparatu, po który sięgasz w trakcie infekcji, zajmuje minutę i realnie chroni. Ryzyko rośnie u osób regularnie spożywających alkohol, wyniszczonych, niedożywionych oraz z chorobą wątroby, dlatego u nich lekarz obniża granicę bezpieczeństwa.
Paracetamol sprawdza się przy bólu głowy typu napięciowego, gorączce, bólach po drobnych zabiegach i jako element leczenia bólu przewlekłego, gdy inne opcje odpadają. Przy migrenie działa słabiej niż leki przeciwzapalne, co opisaliśmy szerzej przy leczeniu migreny. Nie ma postaci żelu ani plastra, więc przy bólu zlokalizowanym w jednym miejscu nie da się go zastosować miejscowo.
Opcja druga
Leki przeciwzapalne: na czym polegają i dla kogo
Niesteroidowe leki przeciwzapalne hamują wytwarzanie prostaglandyn, przez co jednocześnie zbijają ból, gorączkę i zapalenie. To czyni je pierwszym wyborem tam, gdzie ból ma podłoże zapalne: przy skręceniu stawu, zapaleniu ścięgna, dnie moczanowej, bólu miesiączkowym, bólu zęba i w napadzie migreny.
Grupa jest liczna, a kategorie dostępności zależą od mocy i postaci. Z rejestru URPL: ibuprofen w tabletkach 200 i 400 mg występuje przede wszystkim jako OTC, moc 600 mg pojawia się zarówno w opakowaniach na receptę, jak i w pojedynczych bez recepty, a 800 mg wyłącznie na receptę. Naproksen 220 mg bywa dostępny bez recepty, natomiast 250, 500 i 550 mg mają kategorię Rp. Ketoprofen w mocy 25 mg występuje w postaciach doustnych bez recepty, a 50 i 100 mg oraz żel 25 mg na gram wymagają recepty. Diklofenak doustny w mocach 50, 75 i 100 mg to lek Rp, ale żel 10 mg na gram i plastry lecznicze pozostają OTC. Meloksykam 7,5 mg występuje w części opakowań jako OTC, a 15 mg jako Rp.
Cena za tę skuteczność jest znana i przewidywalna. Uszkodzenie ochrony błony śluzowej żołądka zwiększa ryzyko wrzodu oraz krwawienia, a ryzyko rośnie z wiekiem, przy chorobie wrzodowej w wywiadzie, przy jednoczesnym stosowaniu sterydów, leków przeciwkrzepliwych albo kwasu acetylosalicylowego w małej dawce. Zasady zmniejszania tego ryzyka zebraliśmy w osobnym tekście o tym, jak chronić żołądek przy leczeniu przeciwzapalnym. Druga grupa zagrożeń dotyczy nerek i układu krążenia: leki te zatrzymują sód i wodę, podnoszą ciśnienie, mogą nasilać niewydolność serca i pogarszać czynność nerek, zwłaszcza przy odwodnieniu i przy jednoczesnym leczeniu preparatem moczopędnym oraz lekiem hamującym układ renina-angiotensyna.
Postać miejscowa jest niedocenianym rozwiązaniem. Żel z diklofenakiem albo ibuprofenem wchłania się do tkanek pod skórą, a stężenie we krwi pozostaje niewielkie, więc ryzyko ogólnoustrojowe jest wyraźnie mniejsze niż po tabletce. Przy bólu jednego stawu, ścięgna lub mięśnia bywa to najrozsądniejszy start, zanim sięgniesz po preparat doustny. Ograniczenia dawkowe i czas stosowania opisuje ulotka, a granice bezpieczeństwa przy najpopularniejszej substancji zebraliśmy przy pytaniu o to, ile można brać ibuprofenu bezpiecznie.
Konsultacja lekarska
Ból nie ustępuje mimo leków bez recepty?
Konsultacja online pasuje wtedy, gdy dolegliwości są typowe i powtarzalne, preparaty bez recepty przestały wystarczać, a żaden objaw alarmowy Cię nie dotyczy. Lekarz ocenia wywiad i decyduje, czy potrzebna jest recepta, czy raczej badanie bezpośrednie.
- Opisujesz charakter bólu, czas trwania oraz to, co go nasila i co przynosi ulgę.
- Wymieniasz preparaty, które już przyjmowałeś, razem z tymi kupionymi bez recepty.
- Podajesz choroby przewlekłe, uczulenia i leki przyjmowane na stałe.
- Lekarz sprawdza przeciwwskazania i interakcje, a przy wątpliwościach prosi o dokumentację.
Płacisz za pracę lekarza. Przy odmowie z przyczyn medycznych zwracamy opłatę. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a nie zostanie ona dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie podlega zwrotowi.
Decyzja
Kryteria wyboru: jak decyduje lekarz
Lekarz zaczyna od chorób współistniejących i przyjmowanych leków, a dopiero potem patrzy na sam ból. Przeciwwskazanie wyklucza lek niezależnie od tego, jak dobrze pasowałby do rodzaju dolegliwości.
Czy jest zapalenie
Obrzęk, zaczerwienienie, ocieplenie i ból nasilający się w spoczynku przemawiają za lekiem przeciwzapalnym. Ból bez tych cech nie wymaga tej grupy.
Przewód pokarmowy
Choroba wrzodowa, przebyte krwawienie, wiek powyżej sześćdziesięciu pięciu lat i leczenie sterydami przesuwają wybór w stronę paracetamolu albo wymuszają osłonę.
Nerki, serce, ciśnienie
Niewydolność serca, przewlekła choroba nerek, niekontrolowane nadciśnienie i przebyty zawał ograniczają stosowanie leków przeciwzapalnych.
Wątroba i alkohol
Choroba wątroby oraz regularne spożywanie alkoholu zmieniają granice bezpieczeństwa dla paracetamolu i wymagają ostrożności.
Do tego dochodzą sytuacje szczególne. W ciąży leki przeciwzapalne mają ograniczenia zależne od trymestru, a w trzecim są przeciwwskazane, więc decyzję zawsze podejmuje lekarz. U osób z astmą i nietolerancją tej grupy leków ryzykiem jest skurcz oskrzeli. Przy leczeniu przeciwkrzepliwym każde dołożenie leku przeciwzapalnego zwiększa ryzyko krwawienia. Gdy ból pleców ciągnie się tygodniami, sam dobór tabletki przestaje być głównym tematem rozmowy, o czym piszemy przy bólu lędźwiowym trwającym ponad dwa tygodnie oraz w całym dziale o bólu kręgosłupa.
Weryfikacja
Częste nieporozumienia
Cztery przekonania, które najczęściej prowadzą do złego wyboru, i to, jak wygląda sprawa naprawdę.
- Paracetamol jest słabyNie jest słaby, tylko działa inaczej. Przy bólu bez zapalenia wypada porównywalnie, a różnica pojawia się dopiero tam, gdzie potrzebne jest działanie przeciwzapalne.
- Bez recepty znaczy bezpieczneKategoria OTC dotyczy sposobu wydawania, nie braku ryzyka. Krwawienia z przewodu pokarmowego zdarzają się także po preparatach kupionych samodzielnie.
- Żel nie liczy się do dawkiWchłanianie przez skórę jest niewielkie, ale nie zerowe. Przy jednoczesnym stosowaniu tabletek i żelu z tą samą grupą leków warto zapytać farmaceutę.
- Więcej tabletek to szybsza ulgaPowyżej pewnego poziomu efekt przeciwbólowy przestaje rosnąć, rośnie za to ryzyko powikłań. Brak reakcji na lek jest sygnałem do sprawdzenia przyczyny bólu.
Osobnym nieporozumieniem jest przekonanie, że częste sięganie po leki przeciwbólowe co najwyżej nic nie da. Przy bólach głowy działa to gorzej: po przekroczeniu pewnej liczby dni z lekiem w miesiącu preparaty doraźne same zaczynają podtrzymywać dolegliwości. Dlatego przy nawracającym bólu głowy liczy się nie pojedyncze opakowanie, tylko liczba dni w miesiącu, w których lek został przyjęty.
Praktyka
Podsumowanie: co wybrać w typowych sytuacjach
Poniżej najczęstsze scenariusze z gabinetu razem z domyślnym kierunkiem wyboru. Każdy z nich ustępuje indywidualnym przeciwwskazaniom.
| Sytuacja | Kierunek wyboru |
|---|---|
| Gorączka przy infekcji, bez chorób przewlekłych | Oba działają; paracetamol przy dolegliwościach żołądkowych |
| Skręcenie kostki, stłuczenie, obrzęk po urazie | Lek przeciwzapalny, chętnie w postaci miejscowej |
| Napięciowy ból głowy | Paracetamol jako pierwszy krok |
| Napad migreny | Lek przeciwzapalny; przy braku efektu rozmowa o lekach swoistych na receptę |
| Bolesne miesiączki | Lek przeciwzapalny, o ile nie ma przeciwwskazań |
| Choroba wrzodowa lub leczenie przeciwkrzepliwe | Paracetamol; leki przeciwzapalne wyłącznie po decyzji lekarza |
| Przewlekła choroba nerek, niewydolność serca | Paracetamol; unikanie leków przeciwzapalnych |
| Ból stawu z porannym zesztywnieniem trwającym ponad godzinę | Wizyta u lekarza, bo obraz sugeruje zapalenie wymagające diagnostyki |
| Ból piekący, przypominający prąd, z drętwieniem | Żadna z tych grup nie jest właściwa; potrzebna ocena w kierunku bólu z uszkodzonego nerwu |
Ostatnie dwa wiersze pokazują granicę tego porównania. Kiedy ból trwa mimo leczenia doraźnego, sensowniejsze od zmiany preparatu jest ustalenie przyczyny i zaplanowanie leczenia na dłużej, czasem z udziałem poradni leczenia bólu. Pozostałe tematy z tego obszaru zebraliśmy na stronie głównej serwisu.
Potrzebujesz recepty albo konsultacji?
Wypełnienie wywiadu medycznego zajmuje kilka minut. Opisujesz przebieg dolegliwości i dotychczasowe leczenie, a lekarz ocenia zgłoszenie i decyduje o e-recepcie. Przy objawach alarmowych zamiast formularza wybierz kontakt bezpośredni z lekarzem albo numer 112.
Rozpocznij konsultację za 59,00 zł Płatność online: BLIK, karta, Link. Opcja ekspresowa za dopłatą 29 zł.Pytania pacjentów
Najczęstsze pytania
Co działa mocniej: ibuprofen czy paracetamol?
Zależy od rodzaju bólu, bo te leki wygrywają w innych sytuacjach. Gdy w grze jest zapalenie, obrzęk albo uraz, lek przeciwzapalny wypada lepiej, ponieważ działa na przyczynę powstawania bodźca bólowego. Przy bólu bez komponenty zapalnej, na przykład przy części bólów głowy albo gorączce, różnica bywa niewielka, a paracetamol wygrywa profilem bezpieczeństwa. Porównania kliniczne pokazują też duże różnice indywidualne, więc lek, który komuś pomógł, u kogoś innego może zawieść.
Który jest bezpieczniejszy dla żołądka?
Paracetamol, i to z dużą przewagą. Nie hamuje cyklooksygenazy w błonie śluzowej żołądka, więc nie osłabia jej naturalnej ochrony i nie zwiększa ryzyka wrzodu ani krwawienia. Leki przeciwzapalne działają tam odwrotnie, dlatego przy chorobie wrzodowej w wywiadzie, po sześćdziesiątym piątym roku życia, przy leczeniu przeciwkrzepliwym albo przy jednoczesnym stosowaniu sterydów lekarz albo dobiera osłonę, albo w ogóle rezygnuje z tej grupy. Ryzyko dotyczy również postaci innych niż tabletki, ponieważ mechanizm jest ogólnoustrojowy.
Czy można łączyć paracetamol z lekiem przeciwzapalnym?
Takie połączenie bywa stosowane, bo leki działają w różnych mechanizmach i nie sumują tych samych działań niepożądanych. To jednak decyzja lekarza albo farmaceuty, a nie domyślny sposób radzenia sobie z bólem. Czego nie wolno robić na pewno, to łączyć dwóch różnych leków przeciwzapalnych naraz, na przykład ibuprofenu z ketoprofenem lub naproksenem. Efekt przeciwbólowy prawie nie rośnie, a ryzyko powikłań żołądkowych i nerkowych sumuje się w pełni.
Kto nie powinien sięgać po leki przeciwzapalne?
Ostrożność albo unikanie dotyczy osób z chorobą wrzodową i krwawieniem z przewodu pokarmowego w wywiadzie, z niewydolnością nerek, niewydolnością serca, niekontrolowanym nadciśnieniem oraz po zawale lub udarze. Osobną grupą są chorzy na astmę z nietolerancją tych leków oraz pacjenci przyjmujący leki przeciwkrzepliwe. Ryzyko rośnie także wtedy, gdy jednocześnie stosuje się lek na nadciśnienie z grupy hamującej układ renina-angiotensyna oraz lek moczopędny, ponieważ takie zestawienie obciąża nerki. Przy ciąży decyzję zawsze podejmuje lekarz.
Który wychodzi taniej w aptece?
Oba są tanie w podstawowych postaciach bez recepty i różnice liczy się w złotówkach, nie w dziesiątkach złotych. Więcej kosztują preparaty złożone, postacie o przyspieszonym działaniu oraz opakowania z dodatkiem kofeiny lub środka na katar, a przy nich rośnie też ryzyko przypadkowego powtórzenia tej samej substancji. Cena bywa najgorszym kryterium wyboru, bo powikłanie żołądkowe albo nerkowe kosztuje wielokrotnie więcej niż różnica między opakowaniami.
Kto powinien zdecydować, który lek wziąć?
Przy jednorazowym bólu głowy czy gorączce wybór spokojnie podejmiesz sam, opierając się na ulotce i na swoich chorobach przewlekłych. Decyzja przechodzi na lekarza, gdy ból ciągnie się dłużej niż kilka dni, gdy przyjmujesz inne leki na stałe, gdy masz choroby nerek, serca albo przewodu pokarmowego oraz gdy jesteś w ciąży. Farmaceuta w aptece też sprawdzi interakcje, jeżeli podasz mu pełną listę przyjmowanych preparatów.
Co wybrać, gdy nie wiem, skąd bierze się mój ból?
Przy braku pewności i przy chorobach współistniejących bezpieczniejszym punktem startu jest paracetamol, ponieważ ma mniej przeciwwskazań i mniej wchodzi w interakcje. Jeżeli po kilku dniach nie widać poprawy albo ból narasta, właściwym krokiem jest ustalenie przyczyny, a nie zmiana tabletki na mocniejszą. Nawracający ból głowy leczony doraźnie zbyt często zaczyna się sam podtrzymywać, a przewlekły ból pleców, stawów lub ból z uszkodzonego nerwu potrzebuje innego planu niż kolejne opakowanie leku bez recepty.
Baza wiedzy
Powiązane tematy
Teksty rozwijające wątki z tego porównania: bezpieczeństwo leczenia przeciwbólowego, granice stosowania i sytuacje wymagające innego planu.
Przejrzystość
Autor, recenzja medyczna i źródła
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, moce i postacie preparatów
- Charakterystyki Produktu Leczniczego preparatów paracetamolu, ibuprofenu, naproksenu, ketoprofenu i diklofenaku
- Europejska Agencja Leków: przeglądy bezpieczeństwa sercowo-naczyniowego niesteroidowych leków przeciwzapalnych
- NICE NG59: Low back pain and sciatica in over 16s
- Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy ICHD-3: kryteria bólu głowy z nadużywania leków
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Kategorie dostępności leków pochodzą z rejestru URPL i mogą się różnić między opakowaniami tego samego preparatu. O rozpoznaniu, doborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny pacjenta. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.