Blog · przygotowanie do wizyty
Dziennik bólu głowy: jak go prowadzić
Pytanie, które pada na każdej wizycie z powodu bólów głowy, brzmi: ile dni w miesiącu boli i ile dni bierzesz coś przeciwbólowego. Prawie nikt nie odpowiada na nie precyzyjnie z pamięci, bo złe dni zlewają się w jedno, a tabletki wzięte w biegu wypadają z głowy. Dziennik zamienia te wrażenia w dwie liczby, od których zależy rozpoznanie i decyzja o leczeniu.
Dziennik nie służy do stawiania rozpoznania. Zebrane dane ocenia lekarz i to on decyduje o dalszym postępowaniu.
Streszczenie
Najważniejsze w skrócie
Dziennik ma sens wtedy, gdy jest wypełniany tego samego dnia, obejmuje pełne cztery tygodnie i zawiera także dni bez bólu. Wszystko inne to notatnik wspomnień.
- Dwie liczby, które się licząLiczba dni z bólem głowy w miesiącu oraz liczba dni z jakimkolwiek lekiem przeciwbólowym. Na nich opierają się decyzje o leczeniu zapobiegawczym i rozpoznanie bólu z nadużywania leków.
- Minimum cztery tygodnieKrótszy zapis nie obejmuje pełnego miesięcznego rytmu. Przy podejrzeniu związku z cyklem miesiączkowym potrzeba obserwacji z trzech kolejnych cykli.
- Zapisuj tego samego dniaOdtwarzanie tygodnia z pamięci w niedzielę wieczorem zawyża dni dobre i gubi połowę przyjętych leków.
- Preparaty bez recepty też się licząDo rachunku wchodzą proszki na przeziębienie, tabletki od koleżanki i wszystko, co zawiera składnik przeciwbólowy. Pominięcie ich zaniża wynik o rzeczy najważniejsze.
- Skala zamiast przymiotnikówOcena od zera do dziesięciu daje porównywalność między napadami. Określenie mocny nie mówi nic o zmianie w czasie.
- Działa też poza głowąTen sam sposób zapisu sprawdza się w bólu kręgosłupa i w chorobach stawów, gdzie liczą się dystans do bólu i długość porannej sztywności.
Zakres zapisu
Co dokładnie zapisywać
Sześć rubryk wystarcza: czas trwania napadu, nasilenie w skali liczbowej, charakter i lokalizacja bólu, objawy towarzyszące, przyjęty lek z godziną oraz efekt tego leku. Wszystko powyżej tego zestawu zwykle kończy się porzuceniem dziennika po tygodniu.
| Co zapisujesz | Po co to lekarzowi |
|---|---|
| Data, godzina początku i końca | Czas trwania napadu jest kryterium rozpoznania. Migrena bez leczenia trwa od 4 do 72 godzin, a napad krótszy niż godzina prowadzi w zupełnie inną stronę. |
| Nasilenie od 0 do 10 | Pozwala porównać napady między sobą i ocenić, czy leczenie cokolwiek zmieniło. Bez skali zostaje wrażenie, a wrażenia zmieniają się razem z nastrojem. |
| Strona i charakter bólu | Ból jednostronny pulsujący, obustronny uciskający oraz ból wokół oka z łzawieniem i zatkanym nosem po tej samej stronie to trzy różne tropy diagnostyczne. |
| Objawy towarzyszące | Nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło i dźwięk oraz aura decydują o klasyfikacji napadu. Ważne są też objawy przed bólem: ziewanie, ochota na słodkie, sztywność karku. |
| Lek: nazwa i godzina | Liczy się preparat i moment przyjęcia względem początku bólu, bo od tego zależy skuteczność leczenia doraźnego. |
| Efekt leku po dwóch godzinach | Odpowiedź na pytanie, czy ból ustąpił, zelżał czy wrócił tego samego dnia, jest podstawą decyzji o zmianie preparatu lub postaci. |
| Kontekst dnia | Godziny snu, pominięty posiłek, miesiączka, alkohol, dzień wolny po intensywnym tygodniu. Krótka notatka wystarczy, wypracowanie nie jest potrzebne. |
Osobna kolumna należy się skutkom praktycznym: czy dzień był stracony, czy trzeba było zwolnić się z pracy, czy odwołane zostały plany. To informacja, która przy rozmowie o leczeniu zapobiegawczym waży tyle samo co sama liczba napadów.
Gotowy zestaw pól bez wymyślania własnego formularza znajdziesz w dzienniku bólów głowy. Jeżeli dopiero ustalasz, z jakim typem bólu masz do czynienia, zacznij od przewodnika po rodzajach bólu głowy, bo od tego zależy, na które objawy towarzyszące zwracać uwagę.
Czas obserwacji
Ile tygodni prowadzić zapis
Pierwszy wniosek daje pełne cztery tygodnie. Ocena związku z cyklem miesiączkowym wymaga trzech kolejnych cykli, a ocena skuteczności leczenia zapobiegawczego kilku miesięcy, ponieważ efekt narasta stopniowo.
Powód jest prosty: miesiąc ma własny rytm. Weekendy, dyżury, wyjazdy i miesiączka rozkładają się nierówno, więc dwa tygodnie potrafią pokazać obraz odwrotny do prawdziwego. Przy podejrzeniu migreny związanej z miesiączką kryteria wymagają powtarzalności w większości obserwowanych cykli, co technicznie oznacza trzy miesiące notowania. Mechanizm tego związku opisaliśmy w tekście migrena a hormony.
Po rozpoczęciu leczenia zapobiegawczego dziennika się nie odkłada. Bez zapisu sprzed terapii nie ma punktu odniesienia, a pytanie o to, czy jest lepiej, zamienia się w zgadywanie. Różnicę między leczeniem napadu a leczeniem zapobiegawczym rozpisaliśmy przy porównaniu leków doraźnych i profilaktyki migreny.
Konsultacja lekarska
Odbierz e-receptę bez wychodzenia z domu
Gdy masz już zapis z miesiąca, konsultacja online sprowadza się do przepisania go do wywiadu. Cztery kroki poniżej pokazują całą drogę od formularza do kodu e-recepty przy pozytywnej decyzji lekarza.
Opisujesz przebieg
Liczba dni z bólem, liczba dni z lekiem, objawy towarzyszące, choroby przewlekłe, uczulenia i wszystkie przyjmowane preparaty.
Opłacasz konsultację
59,00 zł przelewem online. Do wyboru BLIK, karta i Link. Za dopłatą 29 zł zgłoszenie trafia do puli ekspresowej.
Lekarz ocenia zgłoszenie
Sprawdza historię wcześniejszych recept w Internetowym Koncie Pacjenta, weryfikuje przeciwwskazania i w razie potrzeby prosi o dokumentację.
Odbierasz decyzję
Przy pozytywnej decyzji kod e-recepty przychodzi e-mailem i pojawia się w Twoim IKP. Realizujesz go z numerem PESEL w dowolnej aptece.
Płacisz za pracę lekarza. Przy odmowie z przyczyn medycznych zwracamy opłatę. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a nie zostanie ona dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie podlega zwrotowi.
Arytmetyka
Jak liczyć dni z bólem i dni z lekiem
Jednostką jest doba, a nie tabletka. Dzień, w którym głowa bolała choćby przez godzinę, liczy się jako dzień z bólem, a dzień z dwiema dawkami tego samego preparatu to nadal jeden dzień z lekiem.
Ten sposób liczenia bierze się wprost z klasyfikacji ICHD-3, która na dniach opiera dwa istotne rozpoznania. Pierwsze to ból głowy z nadużywania leków: dziesięć dni w miesiącu dla tryptanów, preparatów złożonych, ergotaminy i opioidów albo piętnaście dni dla prostych leków przeciwbólowych, przy czym taki wzorzec musi utrzymywać się dłużej niż trzy miesiące. Drugie to podział na postać epizodyczną i przewlekłą, gdzie granicą jest piętnaście dni z bólem głowy w miesiącu.
Najczęstszy błąd rachunkowy dotyczy preparatów złożonych. Proszek na przeziębienie z paracetamolem, tabletka na zatoki z ibuprofenem i preparat na ból menstruacyjny to trzy dni z lekiem, nawet jeżeli pacjent nie kojarzy ich z bólem głowy. Sumowanie tylko tego, co ma na opakowaniu słowo migrena, zaniża wynik do poziomu, przy którym rozpoznanie umyka. O tym, jak długo można sięgać po najpopularniejszy z tych składników, piszemy przy temacie bezpiecznego stosowania ibuprofenu.
Forma
Papier, aplikacja czy kalendarz w telefonie
Najlepszy jest ten format, który masz przy sobie w momencie napadu. Skuteczność zapisu zależy od tego, czy wypełnienie zajmuje kilkanaście sekund, a nie od tego, czy narzędzie generuje wykresy.
Papierowa tabela w kalendarzu wygrywa prostotą i nie wymaga logowania, a przy silnym napadzie ze światłowstrętem sięganie po telefon bywa nie do zniesienia. Wadą jest to, że kartka zostaje w domu. Notatka w telefonie jest zawsze pod ręką i pozwala wpisać godzinę jednym dotknięciem, ale łatwo o chaos, gdy każdy wpis wygląda inaczej.
Rozwiązaniem pośrednim jest stały szablon z tymi samymi rubrykami w każdym wpisie, niezależnie od nośnika. Przed konsultacją online przydaje się jeszcze zestawienie sumaryczne: ile dni z bólem, ile dni z lekiem, ile napadów przerwanych skutecznie. Nasze narzędzie liczy to za Ciebie i pokazuje wynik w formie gotowej do przepisania do wywiadu, a sam przebieg konsultacji opisaliśmy na stronie jak to działa.
Po drugiej stronie
Co lekarz robi z Twoim zapisem
Czyta go pod kątem trzech decyzji: czy rozpoznanie się zgadza, czy leczenie doraźne działa wystarczająco dobrze oraz czy jest podstawa do włączenia leczenia zapobiegawczego.
Pierwsza decyzja opiera się na czasie trwania napadów i objawach towarzyszących. Zapis, w którym ból trwa kwadrans i wraca kilka razy dziennie, prowadzi w inną stronę niż napad ciągnący się dobę. Druga wynika z kolumny o efekcie leku: brak ulgi po dwóch godzinach albo powrót bólu tego samego dnia to konkretny sygnał, a nie ogólne niezadowolenie pacjenta.
Trzecia decyzja zapada wtedy, gdy napady są częste, ciężkie albo słabo reagują na leczenie doraźne, a przy okazji rośnie liczba dni z lekiem. Dziennik pokazuje to zanim rozwinie się ból z nadużywania leków. Dokładnie ten sam mechanizm rejestrowania danych stosuje się poza głową: przy leczeniu rwy kulszowej notuje się dystans, po którym pojawia się drętwienie nogi, a w dziale o bólach stawów i chorobach reumatycznych liczy się długość porannej sztywności podawana w minutach, ponieważ to ona różnicuje zapalenie od zwyrodnienia.
Pułapki
Pięć błędów, przez które dziennik nic nie wnosi
Wszystkie sprowadzają się do jednego: zapis powstaje po fakcie i pomija to, co niewygodne. Efektem jest dokument, z którego nie da się wyciągnąć ani jednej wiążącej liczby.
- Uzupełnianie raz w tygodniu z pamięciPo siedmiu dniach człowiek pamięta najgorszy napad i zapomina o trzech słabszych oraz o połowie przyjętych tabletek. Wynik jest systematycznie zaniżony.
- Pomijanie leków bez receptyPreparaty złożone na przeziębienie i zatoki zawierają składniki przeciwbólowe i wchodzą do rachunku dni z lekiem na równi z resztą.
- Zapisywanie wyłącznie złych dniBez dni bez bólu nie widać proporcji ani tego, czy sytuacja się poprawia. Pusta kratka też jest informacją.
- Ocena po dziesięciu dniachWniosek wyciągnięty z niepełnego miesiąca zwykle prowadzi do zmiany leczenia, która nie miała podstaw. Cierpliwość do czterech tygodni jest częścią metody.
- Opis zamiast danychZdanie o rozrywającym bólu nie pozwala porównać dwóch napadów. Liczba w skali od zera do dziesięciu pozwala.
Podsumowanie
Praktyczne wnioski
Zacznij od najbliższego dnia, nie od pierwszego dnia miesiąca. Czekanie na okrągłą datę jest najczęstszym powodem, dla którego dziennik nie powstaje wcale.
Ustaw jedno przypomnienie wieczorem i wypełniaj wpis wtedy, nawet gdy dzień był dobry. Trzymaj ten sam zestaw rubryk przez cały miesiąc, bo zmiana formatu w połowie uniemożliwia zsumowanie danych. Przed wizytą albo przed konsultacją online policz dwie rzeczy: dni z bólem i dni z lekiem.
Jeżeli w trakcie notowania zauważysz, że charakter bólu się zmienił, nie czekaj z tym do końca miesiąca. Nowy, inny niż dotychczasowe ból głowy ocenia się osobno i pilnie, o czym piszemy w tekście o tym, kiedy ból głowy wymaga pilnej diagnostyki.
Objawy, przy których zapis odkłada się na bok
- Ból osiągający maksimum w kilkadziesiąt sekund, najgorszy w życiu.
- Ból głowy z gorączką, sztywnością karku lub wysypką.
- Osłabienie kończyny, zaburzenia mowy, podwójne widzenie, opadanie kącika ust.
- Ból po urazie głowy, zwłaszcza z wymiotami i sennością.
- Ból narastający przy kaszlu, pochylaniu albo budzący nad ranem, z wymiotami.
W stanie nagłego zagrożenia życia dzwoń pod numer 112. Formularz online nie jest właściwą drogą.
Kolejny krok
Zapis gotowy? Pokaż go lekarzowi
Konsultacja lekarska za 59,00 zł. Wywiad wypełniasz sam, decyzję podejmuje lekarz z aktywnym prawem wykonywania zawodu. Płatność online: BLIK, karta, Link. Przedmiotem usługi jest praca lekarza, a nie sam dokument, i lekarz może odmówić, jeżeli objawy wymagają badania bezpośredniego.
Rozpocznij konsultacjęCzytaj dalej
Co dalej: powiązane materiały
Pytania pacjentów
Najczęstsze pytania
Czy taki zapis naprawdę coś zmienia, czy to tylko dodatkowa papierologia?
Zmienia dwie rzeczy, których nie da się odtworzyć z pamięci podczas wizyty. Pierwsza to liczba dni z bólem i liczba dni z lekiem w miesiącu, bo od tych wartości zależy rozpoznanie bólu głowy z nadużywania leków oraz podział na postać epizodyczną i przewlekłą według klasyfikacji ICHD-3. Druga to wzorzec napadów: powiązanie z cyklem miesiączkowym, z długością snu albo z porą dnia. Dziennik jest też jedynym sensownym sposobem oceny, czy leczenie zapobiegawcze działa, ponieważ punktem odniesienia jest liczba napadów sprzed jego rozpoczęcia.
Ile tygodni muszę notować, zanim pokażę to lekarzowi?
Pierwszy sensowny obraz daje pełne cztery tygodnie, bo dopiero one obejmują cały miesiąc z jego rytmem pracy i wypoczynku. Przy podejrzeniu związku napadów z cyklem miesiączkowym potrzeba obserwacji z co najmniej trzech kolejnych cykli, ponieważ kryteria migreny związanej z miesiączką wymagają powtarzalności w większości z nich. Skuteczność leczenia zapobiegawczego ocenia się natomiast po kilku miesiącach, a nie po dwóch tygodniach, więc dziennik prowadzi się także po rozpoczęciu terapii.
Liczyć tabletki czy dni z lekiem?
Dni. Dwie dawki tego samego preparatu przyjęte w jednej dobie to nadal jeden dzień z lekiem, a dokładnie tak liczy się progi wyznaczone w klasyfikacji ICHD-3: dziesięć dni w miesiącu dla tryptanów, preparatów złożonych i opioidów oraz piętnaście dni dla prostych leków przeciwbólowych. Do rachunku wchodzą wszystkie preparaty przeciwbólowe, także te kupione bez recepty i te ukryte w proszkach na przeziębienie. Liczbę tabletek warto notować obok, bo mówi o nasileniu napadu, ale to nie ona wyznacza granicę.
Gdzie znajdę gotowy wzór, żeby nie wymyślać go od zera?
Na tej stronie udostępniamy dziennik bólów głowy z gotowym zestawem pól do wypełnienia, więc wystarczy uzupełniać kolejne dni. Jeżeli wolisz zeszyt albo kalendarz w telefonie, zachowaj te same rubryki: data, godziny trwania, nasilenie w skali od zera do dziesięciu, objawy towarzyszące, przyjęty lek z godziną oraz efekt. Przed konsultacją online przydaje się jeszcze zebranie nazw wszystkich przyjmowanych leków, ponieważ lekarz ocenia również interakcje i przeciwwskazania.
Przejrzystość
Autor, recenzja medyczna i źródła
- Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy ICHD-3, International Headache Society: kryteria czasowe napadu, migrena przewlekła, ból głowy z nadużywania leków
- NICE CG150: Headaches in over 12s, diagnosis and management, w tym zalecenie prowadzenia dzienniczka bólów głowy
- Polskie Towarzystwo Bólów Głowy: zalecenia dotyczące oceny częstości napadów i kwalifikacji do leczenia profilaktycznego
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności preparatów przeciwbólowych
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Dziennik nie służy do samodzielnego stawiania rozpoznania ani do zmiany leczenia na własną rękę. Nie podajemy dawek. O rozpoznaniu, doborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny pacjenta. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.